Πριν λίγες μέρες έπεσε το μάτι μου σε μια συνέντευξη του εξελικτικού βιολόγου Richard Dawkins, όπου ρωτήθηκε για τη σημασία του όρου “emergence” στην επιστήμη, αντιπαραβάλλοντάς τον με τη λογική του “reduction”, η οποία και θεωρείται εδραιωμένης σημασίας.

Με λίγα λόγια, τέθηκε το ερώτημα: Εφόσον θεωρούμε θεμέλιο λίθο της επιστημονικής φιλοσοφίας τον αναγωγισμό (reductionism), δηλαδή την πεποίθηση ότι κάθε πολύπλοκο σύνολο (οργανικό, τεχνολογικό κ.ο.κ) μπορεί να ερμηνευτεί από τον κατακερματισμό των επί μέρους χαρακτηριστικών του, πόση ουσία έχει να σκεφτούμε ότι ο συνδυασμός απλών χαρακτηριστικών δίνει νέες αναδυόμενες ιδιότητες στο σύνολο, οι οποίες δεν αποτελούν απλώς το άθροισμα των επί μέρους αλλά ένα σύνθετο γινόμενο (δια της αναδυσιμότητας, aka emergence);

Η απάντηση είναι προφανής και αποτελεί το wormhole του upside-down δυο φαινομενικά αντίθετων κόσμων, της επιστήμης και της φιλοσοφίας.

Η κατανόηση όλων των σύγχρονων πολλαπλώς επισυνδεόμενων φαινομένων βρίσκεται στο σημείο ισορροπίας μεταξύ της τομής των απλών μεμονωμένα στοιχείων, από τα οποία απαρτίζεται, και του όμορφα απορρέοντος απρόβλεπτου γινομένου τους.

Μια συνθήκη που ανακύπτει παράλληλα είναι ότι «ο κόσμος αλλάζει γρήγορα, γιατί οι σταθερές μένουν ως τέτοιες για μικρότερα διαστήματα».

Όλα αυτά τα γραφω γιατί μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την κουβέντα του ρόστερ και του «ρολίστα».

Στο πρόσφατο άρθρο για ΠΑΟ, έγραφα ότι η έννοια του ρολίστα έχει αλλάξει.

Ο ρολίστας, στο σύγχρονο μπάσκετ, δεν είναι κάποιος μασίστας που απλώς δέρνει ή κάποιος μυστήριος τύπος από τα τσιμεντένια ανοικτά του Bronx που τα χλατσώνει, αλλά όταν ντριμπλάρει η μπάλα χτυπά γόνατο και πίσω είναι κώνος.

Οι ρολίστες, πλέον, σε αυτό το επίπεδο, πρέπει να είναι σωστά διαλεγμένοι παίκτες, με τουλάχιστον 2 ελίτ χαρακτηριστικά, όποια ταιριάζουν στον εκάστοτε κόουτς, και να είναι συνήθως σε ένα βαθμό 2-way.

Αν, λοιπόν, αναλογιστούμε ότι το «καλό μπάσκετ» απορρέει από ένα σύνολο μονάδων, των οποίων τα χαρακτηριστικά πρέπει να κατανοούνται πλήρως (reductionism) και οι οποίες συνεργάζονται μεταξύ τους με τρόπο που αλλάζουν τη μεμονωμένη τους δυναμική και άρα και της ομάδας (emergence) σε ένα πλαίσιο συνεχώς απαιτητικότερο λόγω των υψηλότερων ικανοτήτων που απαιτούνται από τον ρολίστα, καταλαβαίνουμε γιατί οι καλοκαιρινές ανορθογραφίες στο ρόστερ είναι αναπόφευκτες.

Αναπόφευκτες.

Το ζητούμενο, επομένως, είναι μέσα στη σεζόν οι προπονητές να δουν τα στοιχεία εκείνα που λείπουν από την ομάδα, είτε για να παίξει το μπάσκετ που πρεσβεύουν, είτε για να αποκτήσουν συγκριτικό πλεονέκτημα με τους αντιπάλους, είτε και για τα δύο.

Και αφού γίνει η ταυτοποίηση των όσων λείπουν, να παρθούν οι κατάλληλοι παίκτες, συναρτήσει και του τι δίνει η αγορά.

Κατά την ταπεινή μου άποψη, ο κόουτς Μπαρτζώκας, βαδίζει αυτή τη στιγμή στην εύρεση της ισορροπίας μεταξύ reductionism-emergence, ξεκινώντας από το στήσιμο του ρόστερ και συνεχίζοντας με το μπάσκετ που βλέπουμε.

Το κόκκινο ρόστερ

Το καλοκαίρι το ρόστερ του Ολυμπιακού χρειαζόταν αναντίρρητα μια ένεση αθλητικότητας για να ανταπεξέλθει στις επιταγές του σύγχρονου μπάσκετ.

Εδώ να πούμε ότι η αθλητικότητα δεν είναι συνώνυμο του «χαζού, ανεγκέφαλου τριπλουνίστα που δεν καταλαβαίνει το μοναδικά ευφυές Ελληνο-Σέρβικο σκεπτόμενο μπάσκετ» όπως πάμπολλοι θιασώτες της παλινόρθωσης της μπασκετικής καθεστηκυίας τάξης των 90s και 00s ευαγγελίζονται.

Άνθρωποι όχι στο τουίτερ και στο ΦΒ μόνο. Αλλά δημοσιολαλούντες και δημοσιογραφούντες που βιοπορίζονται από αυτό.

Πίσω στα μπασκετικά.

Όπως είχε τονιστεί, η απόκτηση του Ward έγινε σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, καθώς θα έδινε αθλητικότητα σε 2-way επίπεδο, χωρίς  να θέλει τη μπάλα στα χέρια του ώρα, κάτι το οποίο δεν θα άρεσε στον Μπι.

Παράλληλα, είχαν εκφραστεί από αυτήν εδώ τη στήλη τα ερωτηματικά για τον back-up άσσο αν ο Evans δεν κατάφερνε να επιστρέψει, όπερ και δυστυχώς -για κάθε νορμάλ μη μισάνθρωπο – εγένετο.

Επιπροσθέτως, υπήρχε αμφιβολία για το ποιοτικό επίπεδο του Hall, δεδομένης της έλλειψης ικανοτήτων όπως η ομαδική άμυνα-χρόνοι, συνδυαστικά με το ότι είναι ένας αποκλειστικά pick n roll ψηλός που προσφέρει επιθετικά μόνο μέσα από αυτό και με εξαιρετικά περιορισμένο ρεπερτόριο (φάσεις πάνω από τη στεφάνη), σε μια ομάδα που μόνο ένας παίκτης μπορούσε να τρέξει σε elite επίπεδο pick n roll δράσεις (Fournier).

Ποια ήταν η αντίδραση του οργανισμού και του προπονητή σε αυτή την πραγματικότητα;

Να αποκτηθούν ο Tyrique Jones και οι Monte Morris και Cory Joseph, με υπομονή και ορθολογισμό.

Δηλαδή ένας εκ των κορυφαίων αθλητικών ψηλών στη λίγκα και δύο μετρημένα guard που μπορούν ικανοποιητικά να υπηρετήσουν plays του προπονητή τους, μαζί με κάποιες pick n roll δράσεις, ενώ δεν είναι άσουτοι.

Για να γίνει κατανοητό τι σημαίνει “Jones” για την ομάδα του Πειραιά, αρκεί να σκεφτούμε ότι στα μετόπισθεν -στο μικρό δείγμα παιχνιδιών που έχουμε- είναι εξαιρετικός στην pick n roll άμυνα, στο 1vs1 και σε βοήθειες εντός ρακέτας.

Αυτό δίνει τη δυνατότητα να υπάρχει ένας παίκτης που μπορεί να υποστηρίξει αλλαγές στην περιφέρεια, hedge out, drop. Υπάρχουν φάσεις, μάλιστα, στις οποίες η προσαρμογή του είναι τόσο μεγάλη που σε διαδοχικά picks (κλασσική στρατηγική για να χτυπήσουν οι ομάδες το under ή ένα συγκεκριμένο παίκτη δημιουργώντας miss match), αναλόγως αν το screen ήταν side/κεντρικό ή προς το πλάι/κέντρο, o Jones αλλάζει την αντιμετώπιση από hedge out σε high drop, διαβάζοντας τις βοήθειες των συμπαικτών του.

Εκτός όμως από την pick n roll άμυνα per se, η ύπαρξη ενός αθλητικού παίκτη με αυτά τα χαρακτηριστικά, ακόμα και εάν δεν έχει τις καλύτερες τοποθετήσεις, βοηθά τους Peters-Σάσα, ενώ κάνει πιο λειτουργικό το σχήμα με Dorsey-Fournier για περιορισμένα έστω λεπτά (αυτό το κρατάμε για το τέλος του άρθρου αλλά και της σεζόν).

Στην άλλη πλευρά του γηπέδου, εμπλέκεται σε pick n roll δράσεις, ειδικά με τον Evan Fournier, έχοντας δυναμικά τελειώματα κοντά στη ρακέτα και συνεισφέροντας στα επιθετικά ριμπάουντ (και άρα second chance points, στις οποίες ο Ολυμπιακός είναι πολύ καλός).

Τέλος τρέχει εξαιρετικά το γήπεδο, το οποίο θα αποτελέσει τη γέφυρα για την επόμενη θεματική.

Πριν πάμε σε αυτό, αξίζει να δούμε το concept του ρόστερ λίγο πιο εποπτικά.

Τόση ώρα δεν έχει αναφερθεί το όνομα του Milutinov.

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι ο Μίλου είναι ο «βασικός» ψηλός και μέλος της «πρώτης πεντάδας».

Με λίγα λόγια, ο Ολυμπιακός ,με τις μεταγραφές του, αυτή τη στιγμή, έχει λύσει το σοβαρότατο θέμα που παρουσίαζε μεταξύ πρώτης και δεύτερης πεντάδας.

Πλέον, το Walkup-Dorsey-Ward (Παπ-Μακ)-Vezenkov-Milutinov έχει ως back-up το Joseph (Morris)-Fournier-Παπ (Ward-Μακ)-Peters-Jones (Ηall).

Και ναι εννοείται ότι δεν υπάρχουν πρώτες και δεύτερες πεντάδες όπως δέκα χρόνια πριν, αλλά αυτό που θέλω να πω είναι ότι ο Ολυμπιακός έχει ισάξιες πεντάδες, με διαφορετική στόχευση, μπάσκετ που μπορεί να υπηρετήσει, σε επαρκώς για την ώρα 2-way σχήματα.

Το μπάσκετ που παίζει

Δεν είμαι άνθρωπος που θεωρώ ότι τα στατιστικά, ακόμα και τα advanced, πρέπει να τα διαβάζουμε χωρίς παράλληλα να βλέπουμε πως καθρεπτίζονται στο παρκέ.

Ωστόσο, οι ερυθρόλευκοι τις τελευταίες 8 αγωνιστικές είναι 1οι σε Net Rating και 2οι σε Offensive-Defensive Rating (by clutch data), και αυτά τα στατιστικά απλώς επιβεβαιώνουν αυτό που βλέπουμε και στο παρκέ.

Οι Dorsey-Vezenkov κάνουν τη διαφορά στην αρχική πεντάδα.

Ο μεν Dorsey είναι ο με διαφορά καλύτερος iso παίκτης του Ολυμπιακού, με παράλληλα εξαιρετικά νούμερα από off screen εκτελέσεις (stagger, flare, away), spot shoot και συνεισφορά στο transition.

Θέλω να σταθώ λίγο σε αυτό.

Η ομάδα σταδιακά βελτιώνεται στο πόσο αποδοτικά τρέχει το γήπεδο, ως απότοκος της καλής άμυνας και των κανόνων με των οποίων τρέχει.

Από τη μια, ειδικά στα πρώτα δεκάλεπτα, πιέζει τη μπάλα και χρησιμοποιεί τον Ward ως ένα παίκτη ανάμεσα στα passing lines, με deflections, κλεψίματα και hustling. Ο συνδυασμός μάλιστα με το πως τρέχει το γήπεδο, περικλείει την περιγραφή της αθλητικότητάς του.

Στο ακόλουθο βίντεο η Barca προσπαθεί να χτυπήσει στον άξονα με Spain-leak pick n roll (δηλαδή αντί για back screen και screen the screener πέταγμα του Clybern στις 45 μοίρες). Ο Ward στέκεται ένα δευτερόλεπτο για το roll του Willy και αμέσως βγαίνει στο close out στον Clybern, σε μια φάση υψηλής έντασης και αθλητικότητας, με σωστό διάβασμα.

Το αποτέλεσμα είναι το εύκολο κάρφωμα στο transition, φάση που, εκτός των άλλων, δίνει ψυχολογία και βάζει τον κόσμο περισσότερο στο παιχνίδι.

Στο transition χρησιμοποιείται μια απλή αρχική διάταξη, που είναι οι σουτέρ να τρέχουν στα πράσινα πλαίσια (με ελευθερία κινήσεων σε Σάσα) και οι ψηλοί στον κόκκινο διάδρομο (με το χειριστή πάλι ελεύθερο, κατά προτίμηση κεντρικά).

Στο επόμενο βίντεο βλέουμε κλασικό transition game από τον κεντρικό διάδρομο, με δημιουργία ελεύθερου σποτ σουτ (εκμεταλλευόμενοι το gravity του Σάσα) από μέσα προς έξω (καλύτερα ποσοστά) στις 45 μοίρες.

Αν δεν υπάρχει φάση πρωτεύοντος αιφνιδιασμού ή με trailer  (πάσα στον ψηλό από τις 45 ενώ κόβει στον κεντρικό διάδρομο), συχνά πηγαίνει στη λογική του early offense με early post up (Μίλου κατά κύριο λόγο) ή early pick. Eδώ ο Σάσα κάνει τη διαφορά, διότι μπορεί να υποστηρίξει 2-man game σε καταστάσεις 2vs2 pick n roll, early post up, κοψίματα στη base line αλλά και στο transition, σκοράροντας με τρομερό efficiency.

Σε μια κλασσική διάταξη Horns, ο Ολυμπιακός αναλόγως την πλευρά που θέλει να παίξει χρησιμοποιεί τον αντίστοιχο ψηλό σαν εισαγωγική πάσα για DHO (dribble hand-off) με το guard της γωνίας και pick n roll. Όλη τη διαφορά στην παρακάτω φάση την κάνει το διάβασμα της hedge out άμυνας του Τόκο από τον Σασα ο οποίος εκμεταλλεύεται το slip screen που του δίνει για να τελειώσει με λέι απ.

Με παρόμοια διάταξη ο Ολυμπιακός προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε δυνατότητα του ρόστερ, όπως βλέπουμε στο επόμενο παράδειγμα.

Pick n roll του Jones, εξαιρετικό διάβασμα και δημιουργία του Fournier (βασικός λόγος που η «δεύτερη» πεντάδα τρέχει τόσο καλά τα pick n roll και που ο Dorsey ξεκινάει σε μια πιο motion-κεντρική πεντάδα), στρετσάρισμα του γηπέδου από Σάσα, spot εκτέλεση Joseph. Ο Fournier βγαίνει από διπλό screen για DHO into pick n roll (προς το καλό του χέρι, μικρές λεπτομέρειες) με τον Σάσα να κόβει από τις 45 όταν βλέπει που είναι οι βοήθειες των Edwards και Jallow, ώστε είτε να πάρει μπάλα είτε να δυσκολέψει το close out rotation στον Joseph.

Ένας extra λόγος, λοιπόν, που η επίθεση ρολάρει τόσο καλά, είναι και ότι ο Σάσα (αποτελώντας focal point της επίθεσης) δεν τρέχει απλώς τα plays του προπονητή του, αλλά παίζει read n react basketball μέσα από αυτά.

Σε ένα από τα αγαπημένα initiative actions του coach, η μπάλα πλαγιάζει από το χειριστή, ο οποίος είτε στήνει είτε παίρνει ένα wedge screen από τρίτο παίκτη, συνήθως 4άρη. Στο επόμενο βίντεο, ο Walkup το στήνει για τον Σάσα, ο οποίος βλέποντας ότι η Barca δεν άλλαξε (άρα με τον Τόκο δεν έχει σημαντικό πλεονέκτημα στο low post) και ότι δεν βγήκε απευθείας lay-up, ντριμπλάρει προς τις 45 όπου προσποιείται DHO με Ward (decoy action και εν συνεχεία κόβει ώστε να πάρει τον αμυντικό μαζί του) και αμέσως εκτελεί (διαβάζοντας τη θέση του Τόκο σε ενδεχόμενη βοήθεια).

Παράλληλα, η ομάδα διέπεται από κάποιους κανόνες που εξασφαλίζουν ότι όλοι θα είναι στην ίδια σελίδα, δημιουργώντας έτσι το spacing και το continuation που ο Μπαρτζώκας θέλει.

Το κόψιμο από τις 45 μοίρες είναι μια αγαπημένη κίνηση, χρησιμοποιούμενη σε πλήθος plays, με κύριο στόχο κάποιο εύκολο καλάθι, την κυκλοφορία της μπάλας από δυνατή σε αδύνατη (swing the ball) με άμεσο 2vs2 pick n roll ή τη συνέχεια του αρχικού pick n roll μετά από repick.

Όπως βλέπετε στο επόμενο βίντεο, ο Dorsey, μην έχοντας κάποιο πλεονέκτημα από το 1ο screen, πάει σε re-pick προς το κέντρο. Η σημασία αυτού, είναι o συγχρονισμός με τον οποίο ο Ward κόβει από τις 45 (το οποίο επιτρέπει στον Dorsey να ανοίξει το pick n roll τραβώντας τη δυάδα του hedge out παράλληλα στη base line και άρα ο Milu να έχει περισσότερο χώρο-χρόνο να κόψει), η πάσα του Tyler και το ανέβασμα του Walkup ώστε να περάσει τη μπάλα από εκεί εάν χρειαστεί.

Οι μικρές λεπτομέρειες κάνουν τη διαφορά.

“Have no fear of failure!”

Όλα όσα λέμε και συζητάμε έχουν νόημα για δύο λόγους.

Ο ένας είναι για το πως βλέπουμε μια ομάδα στο τώρα.

Ο δεύτερος είναι στο πως τη βλέπουμε -και με βάση την τωρινή ακτινογραφία- μελλοντικά.

Ποια, δηλαδή, φανταζόμαστε πως θα είναι η δυναμική της στο final four (και τα p.o.) με βάση αυτά που αναλύουμε μια δεδομένη παροντική στιγμή.

Η βάση της σκέψης μου είναι ότι ο Ολυμπιακός σαν ρόστερ δείχνει έτοιμος. Αν κανείς συνδυάσει και την εικόνα του στο παρκέ, μάλλον υπάρχει λόγος για αισιοδοξία.

Τα ερωτήματα που κρίνω σημαντικά προς απάντηση είναι όμως τα εξής.

Πόσο θα ανέβουν επίπεδο οι Morris- Joseph υπηρετώντας το ρόλο του δεύτερου PG;

Πώς θα ανταπεξέλθει το σύνολο -και πόσο έτοιμο θα είναι- απέναντι σε ομάδες αθλητικές και ταλαντούχες στο 1vs1;

Η ήττα από τη Dubai μπορεί να είναι στο πλαίσιο ενός κακού βραδιού εννοείται, αλλά η αίσθησή μου ήταν ότι υπήρχε και κάτι πιο αιτιοκρατικό από αυτό.

Πόσο θα αποδώσει μια pack the paint άμυνα (την οποία συνεχίζει να προτιμά συχνά ο Μπι, αν και με Jones μειώνεται σε ένα βαθμό) απέναντι σε μια καλή ομάδα από την περιφέρεια;

Τέλος, αν κάτι με κάνει να λέω ότι ο Ολυμπιακός μπορεί να αισιοδοξεί παραπάνω από άλλες σεζόν είναι το δίδυμο Fournier-Dorsey.

Δηλαδή ένα δίδυμο παικτών που μπορούν να βάλουν μεγάλα σουτ, όταν θα χρειαστεί να παιχτεί hero ball, κάτι που δεδομένα θα συμβεί στα μεγάλα παιχνίδια.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι κατά πόσο θα μπορέσει ο Ολυμπιακός να κάνει τη μετάβαση από το ομαδικό παιχνίδι της motion σε ένα μπάσκετ του 1vs1 και heavy pick n roll εντός του ίδιου παιχνιδιού ή μιας σειράς;

Εκεί η λύση θα είναι στη συνύπαρξη έστω για λίγα λεπτά των δύο αυτών παικτών, σε μια στιγμή που θα κριθεί η ικανότητα των υπολοίπων να τους στηρίξουν πίσω και των δυο τους να βάλουν μεγάλα σουτ.

Θα γίνει;

Μπορεί, βέβαια, να μη χρειαστεί τίποτα από όλα αυτά.

Ωστόσο, ο συνδυασμός καλής ομάδας στο περιφερειακό σουτ και αθλητικής πίσω που θα κόψει τη motion του Ολυμπιακού (επηρεάζοντας το ουσιαστικό impact του Σάσα στο παιχνίδι), μοιάζει σενάριο στο οποίο η ομάδα θα δείξει την ετοιμότητά της για το επόμενο βήμα.

Σε κάθε περίπτωση, ο Ολυμπιακός πρέπει φέτος να αποτινάξει όσο περισσότερο γίνεται από πάνω του την πίεση, αντιστρέφοντας το γεγονός ότι το final four θα γίνει στην έδρα του αιώνιου αντιπάλου.

Πολλοί έχουν καταρρεύσει υπό το βάρος της πίεσης.

Ένας εκ των κορυφαίων που πάτησαν ποτέ το πόδι τους στη γηραιά ήπειρο, όταν ρωτήθηκε “What was the final message to your team about what it will take to end UConn’s 18 game streak?” απάντησe: “Have no fear of failure”.

Το τελικό αποτέλεσμα ήταν 81-72 υπέρ της ομάδας του coach Pitino.